Aşk ile evlilik arasındaki gerilim aslında çok eski bir mesele. Sadece modern insanların yaşadığı bir çelişki değil. Tarih boyunca filozoflar, mistikler, sosyologlar ve hatta şairler aynı sorunun etrafında dolaştı:
Bir duygu, bir sözleşmenin içinde aynı canlılıkla kalabilir mi?
Osho gibi düşünürler bu noktada şunu sorguluyordu: İnsan bazen ilişkiyi yaşamayı bırakıp, yalnızca ilişkiyi sürdürmeye mı başlıyor? Çünkü aşk doğası gereği hareketli, değişken, spontane bir alan. Evlilik ise tarihsel olarak daha çok düzen kurmak için ortaya çıkmış bir yapı.
Aslında evlilik romantik bir kurum olarak başlamadı. Uzun yıllar boyunca daha çok güvenlik, soy devamı, ekonomik düzen ve toplumsal istikrar için vardı. İnsanlar çoğu zaman “ruh eşi” oldukları için değil; aynı toprağı paylaşmak, aileleri birleştirmek ya da hayatta kalmak için evleniyordu. Aşk fikrinin evliliğin merkezine yerleşmesi ise oldukça yeni bir şey. Özellikle modern çağla birlikte insanlar ilk kez hem tutkulu aşkı, hem ruhsal bağı, hem dostluğu, hem sadakati, hem de özgürlüğü aynı ilişkiden beklemeye başladı. Ve dürüst olmak gerekirse bu, insanlık tarihindeki en zor beklentilerden biri olabilir.
Çünkü aşk ile güvenlik bazen birbirine zıt yönlere çekiyor insanı.
Aşk biraz bilinmezlik ister.
Merak ister.
Alan ister.
Canlılık ister.
Güvenlik ise tekrar ister. Tanıdıklık ister. Düzen ister. Belirlilik ister.
İlişkilerin zamanla rutine girmesinin sebebi çoğu zaman sevginin tamamen bitmesi değil; ilişkinin fazla “tanıdık” hale gelmesi. İnsan zihni alıştığı şeyi artık eskisi kadar yoğun hissetmemeye başlıyor. Psikolojide buna “hedonik adaptasyon” deniyor. Yani bir şeye ne kadar alışırsak, onu o kadar normalleştiriyoruz. Bu yüzden bazı çiftler yıllarca birlikte oldukları halde birbirlerini gerçekten görmeyi bırakabiliyor. Aynı evin içinde iki yabancı gibi yaşayan insanlar biraz da buradan doğuyor.
Ama burada önemli bir ayrım var:
Rutine giren her ilişki sevgisiz değildir.
Sessizleşen her bağ da bitmiş değildir.
Bazen aşkın ilk dönemindeki o yoğun ateş azalır ama yerine daha derin bir şey gelir: güven, şefkat, tanınmışlık hissi, birlikte büyüme… Sorun şu ki modern dünya yalnızca heyecanı aşk sanmaya çok meyilli. Oysa bazı sevgiler bağırmaz; sadece kalır.
Diğer taraftan bazı ilişkiler gerçekten yalnızca “devam ettiği için devam eder.” İnsanlar bazen ayrılmaktan değil, bilinmezlikten korkar. Toplumun “düzenli hayat” fikri uğruna kendi duygularından uzaklaşabilirler. Özellikle bizim kültürümüzde ilişkiyi sürdürmek çoğu zaman ilişkiyi hissetmekten daha fazla ödüllendirilir. “İyi aile”, “uzun ilişki”, “bozulmamış düzen” gibi kavramlar, bazen insanların iç dünyasındaki yalnızlığı görünmez kılar.
Burada asıl mesele evliliğin kötü ya da anlamsız olması değil aslında. Evlilik bir form. İçini neyle doldurduğun belirleyici olan şey.
Çünkü bazı insanlar evliliğin içinde daha özgür hisseder. Daha güvende olduğu için daha derin açılır. Daha çok sever. Daha çok köklenir. Bazıları içinse ilişki resmileştiği anda bir rol başlar. Partner olmaktan çok “eş” olmaya çalışırlar. Ve roller arttıkça doğallık azalabilir.
Belki de mesele şu soruda düğümleniyor:
İki insan birbirine hala gerçekten temas ediyor mu?
Çünkü aynı evde yaşamak bağ kurmak değildir.
Birlikte fotoğraf paylaşmak yakınlık değildir.
Uzun yıllar geçirmek de her zaman sevginin kanıtı değildir.
Gerçek bağ bazen çok daha sessiz yerlerde yaşar.
Birbirini gerçekten duymakta.
Değişmesine izin vermekte.
Kontrol etmeden sevebilmekte.
Ve en önemlisi, alışmış olsan bile karşındaki insanı hala merak edebilmekte.
Belki aşkın ölmesine neden olan şey zaman değildir.
Belki aşkı asıl tüketen şey, insanların birbirini artık “görmeyi” bırakmasıdır.
Bu yüzden bazı ilişkiler nikahsız halde yıllarca canlı kalabilirken, bazı evlilikler çok erken bir iç yalnızlığa dönüşebiliyor. Çünkü ilişkiyi ayakta tutan şey sadece bağlılık değil; canlılık. Ve canlılık emek ister. Farkındalık ister. Sürekli yeniden seçmeyi ister.
Belki de aşkın gerçek karşıtı nefret değil; otomatikleşmektir.
